Làm thế nào để trẻ viết có cảm xúc?

“Làm thế nào để trẻ viết có cảm xúc?

Có lẽ, câu trả lời giản dị nhất là: Hãy cho tụi nhỏ viết về những gì gần gũi nhất với đời sống của chúng.

Bởi chỉ có dùng đôi mắt, trái tim để quan sát, thì mọi thứ mới trở nên chân thật.

Đề văn của học sinh lớp 5 lần này là tả một người thân trong gia đình, một đề bài không hề mới. Trong sách giáo khoa, đề này đã được hướng dẫn rất rõ: quan sát như thế nào, lập dàn ý ra sao, tả ngoại hình trước hay tính cách trước.

Nếu là vài năm trước, khi chưa bước chân vào JP, có lẽ với tôi, việc dạy dạng bài này cũng chỉ xoay quanh những cụm từ quen thuộc, những cấu trúc an toàn, và những khuôn mẫu đã được kiểm chứng là “đúng”. Nhưng rồi khi vào đây, vẫn là những đề văn ấy, với cái cách đắp bồi mà JP xây dựng, tôi lại liên tục gặp những điều rất khác.

Không có bài nào giống bài nào. Không có cha mẹ nào hiện lên như bản sao của nhau kiểu: “Mẹ tôi có đôi môi đỏ chót, đôi mắt như chim bồ câu, làn da trắng và hàm răng đều tăm tắp.”

Và càng không phải là những bài văn ngợi ca sáo rỗng, bóng bẩy để làm vừa lòng người lớn hay để đạt điểm cao.

Trong những bài viết ấy, có rất nhiều tình cảm – thứ tình cảm không được tô hồng, không che giấu những thiếu sót, nhưng chân thật và đầy yêu thương. Có cô bé viết về mẹ hay quên, hay cáu, thậm chí thỉnh thoảng “khiến tôi cảm thấy đau đầu như khi Đường Tăng niệm chú kim cô”; có bạn nhỏ nhắc đến bà với “Thân hình rắn chắc, khoẻ mạnh của bà là kết quả của tháng ngày lao động miệt mài.”. Rồi cả những người bố:

“Da bố rám nắng do bao năm tháng tuổi thơ phải làm việc ngoài đồng, khuân gạch, chở phân trâu, phân bò. Những vết chai sạn trên bàn tay là do cầm xẻng, cuốc. Đôi mắt bố nâu thẳm, màu nâu như thanh kẹo sô cô la, chứa chan lòng nhân ái và sự hiền lành, nhưng cũng phảng phất sự mệt mỏi. Đôi môi bố nứt nẻ, bờ môi khá rộng, mái tóc được cắt rất ngắn cho gọn nên trông rất ngầu. Mũi của bố thật to, dưới nó có chiếc râu thật “gai góc”. Tư thế của bố thẳng như cây bút chì. Mẹ tôi hay đùa nó khiến bố “cao thủng trần nhà”.

Nhiều người hay chê bố có khuôn mặt tầm thường, có đôi bàn tay xấu xí. Nhưng đối với tôi, khuôn mặt đó đẹp trai biết bao, đôi tay đó mềm mại ấm áp biết bao.

Khi bố gặp một vấn đề cần giải quyết, trán bố xuất hiện vài nếp nhăn, môi bố mím lại, ánh mắt bố mang vẻ nghiêm túc và chuyên nghiệp. Lúc bố cười, nụ cười đó lẽ sáng cả căn phòng. Kể cả khi hàm răng của bố hơi xô lệch vì bố chưa bao giờ đi niềng răng.”

Nhưng điều kỳ lạ là, càng không hoàn hảo, những những con người ấy qua ngòi bút của tụi nhỏ lại càng khiến mình xúc động. Đâu đó trong bài văn chúng viết, mình nhìn thấy người bố, người bà, người mẹ vô cùng gần gũi.

Những thứ không hoàn hảo ấy, dù có bao nhiêu vẫn sẽ chẳng là gì, bởi:

“Bố cũng là một người cực kỳ quy củ, chăm chỉ và gọn gàng. Tôi đã học được từ bố về biết bao điều: Sự siêng năng, sự chăm học, sự ngăn nắp. Có thể bố tôi không giỏi môn Văn hay môn Toán lắm, cũng có thể bố chẳng hiểu mạng xã hội chút nào, nhưng bố lại hiểu tôi vô cùng. Thêm vào đó, bố rất thành thật. Nếu có chuyện, bố sẽ nói với cả nhà để cùng giải quyết, thay vì giữ bí mật cho đến khi điều đó trở thành một vấn đề lớn.” – Ngọc Khanh

Có những người cha như điểm tựa, như một chiếc cây vững vàng:

“Cha tôi thường dặn tôi phải sống trung thực, biết cố gắng và không ngại khó khăn trong cuộc sống. Những lời cha nói luôn giản dị nhưng sâu sắc, theo tôi mãi như vầng trăng lặng lẽ dõi theo mây trôi trên bầu trời rộng lớn. Tôi yêu cha tôi rất nhiều và luôn thầm cảm ơn vì chính cha là người đã trao cho tôi niềm tin, nghị lực và tình yêu vô bờ bến.” – Thành Hiếu

và cả:

“Tình yêu của tôi đối với bà như và vô tận mà cơ thể tôi không thể chứa đựng hết. Bà nội là một người tuyệt vời nhất, và gần gũi nhất tôi có được. Tôi mong bà sẽ sống thật lâu.”

Đọc xong một loạt bài, tôi gần như không ngồi yên được. Tôi lao ngay xuống gặp chị Giang, mắt tròn xoe, vừa cười vừa nói trong sự tự hào:

“Bọn trẻ viết tốt thật sự chị ạ.”

Năm ngoái, năm kia, tôi cũng đã không biết bao nhiêu lần ồ à trước những bài viết của tụi nhỏ khi tả bà, tả mẹ. Và điều khiến tôi vui nhất là: mỗi năm, bọn trẻ của chúng tôi dường như lại giỏi hơn một chút, sâu sắc hơn một chút. Không phải vì học thêm nhiều “kỹ thuật viết”, mà vì tụi nhỏ đã có khả năng quan sát đời sống của chính mình tinh tế hơn, thành thật hơn. Và đâu đó, những gì chị Giang thiết kế trong chương trình đã giúp tụi nhỏ ngấm dần, đã tạo nên những lớp lớp kĩ năng mà ngày một ngày hai không tài nào hết được.

Viết có cảm xúc, suy cho cùng, không phải là viết cho hay. Mà là viết từ những điều đã thật sự chạm vào mình. Chẳng phải đó mới là mục đích của việc viết hay sao.

Khi một đứa trẻ được cho phép viết về những gì quen thuộc nhất, được tin rằng cảm nhận của mình là có giá trị, thì chữ nghĩa sẽ tự tìm được đường đi. Và lúc ấy, bài văn không chỉ là một bài kiểm tra, mà là nơi tư duy và cảm xúc của một đứa trẻ được hiện hình rõ ràng, mộc mạc và đầy sức sống.”

_ Bài viết được viết bởi cô Vũ Mai Hương – Teamleader Tổ Tiếng Việt/Nghệ thuật ngôn ngữ, Quản lý chất lượng khối 4,5, trường Tiểu học Jean Piaget.